مرکز مشاوره ملایر

1- راجع به ديدگاه ها،اهداف ،علايق ، و آرزوها ي فرزندتان با وي گفتگو كنيد. از فرزندتان بخواهيد به سوالات مربوط به ديدگاه ها ، اهداف ،علايق ، و آرزوهاي خود پاسخ دهد و اجازه دهيد شما را به سمت يك گفتگوي دوستانه سوق دهد. پرسش راجع به اين نوع سوالات را جزو برنامه روزانه ي خود قرار دهيد.
2- هر روز چند دقيقه را به فرزندتان اختصاص دهيد. درباره مشكلات و چالش هايي كه فرزندتان را در طول روز با آنها مواجه بوده است گفتگو كنيد و نحوه ي كنار آمدن با آنها را مورد بررسي قرار دهيد. مي توانيد نظر فرزندتان را راجع به موضوعات ساده جويا شويد و از اين طريق به او در ياد گيري مهارت هاي حل مساله كمك كنيد. اين مهارت ها به او كمك خواهد كرد تا در مواجهه با مشكلات تحت تاثير فشار همسالان قرار نگيرد و براي حل مشكلات به مواد مخدر روي نياورد.
3- به احساسات فرزندتان احترام بگذاريد. برخي اوقات واكنش هايي نشان مي دهند كه از ديد يك بزرگسال ممكن است نامناسب، ابلهانه يا اغراق آميز به نظر برسد. علت اصلي اختلاف در شيوه ي تفكر كودكان و بزرگسالان اين است كه كودكان تجارب بزرگسالان را ندارند. آن چه براي يك بزرگسال جزيي و بي اهميت جلوه مي كند ،ممكن است براي كودكان بسيار با اهميت باشد .به عنوان مثال ،اگر فرزندتان بگويد«خانم معلم مرا دوست ندارد، او به من مشق و تكليف زياد مي دهد» شما با گفتن اين جمله كه «اين كه خيلي خنده دار است، او به همه ي همكلاسي هايت همين مقدار تكليف مي دهد »، احساساتش را ناچيز شمرده ايد.در عوض ميتوانيد به شيوه مناسبي با اين موضوع بر خورد كنيد. احساسات فرزندتان را جدي بگيريد. موقعيت را مورد بررسي قرار دهيد و او را راهنمايي كنيد تا موقعيت را بهتر درك كند.مثلا" به او بگوييد«من هم اگر احساس كنم معلمم مرا دوست ندارد، او را دوست نخواهم داشت.اما مگر معلم شما به همه ي بچه ها يك جور تكليف نمي دهد؟»
به فرزندتان اطمينان دهيد در اين زمينه كاري انجام خواهيد داد. مثلا" با خانم معلم صحبت خواهيد كرد. چنين شيوه ي برخوردي اين پيام را به كودك القاء مي دهد كه شما به احساسات فرزندتان احترام گذاشته ايد و مايليد به او كمك كنيدتا بر موقعيت هاي دشوار فائق آيد.
4- گوش دادن فعال را تمرين كنيد. زماني كه نسبت به آن چه فرزندتان مي خواهد بگويد علاقه نشان دهيد،او هم سر صحبت را باز مي كند وحرف هاي دلش را به طور كامل باز گو مي كند. تكنيكي كه نشان مي دهد شما به حرف هاي گوش داده و دركش مي كنيد اين است :گفته هاي فرزندتان را تفسير كرده و توضيح دهيد. سعي كنيد اين تمرين را در گفتگوهاي آتي انجام دهيد. به عنوان مثال ،فرزندتان به شما مي گويد:«دوست دارم فوتبال بازي كنم،اما همان ساعتي كه من تمرين فوتبال دارم ، تلويزيون هم فيلم مورد علاقه ام را نشان مي دهد.»شما مي توانيد در جواب بگوييد: «اوه،چه انتخاب دشواري!از يك طرف دوست داري فوتبال بازي كني ،از طرف ديگر نمي خواهي از ديدن فيلم مورد علاقه ات صرف نظر كني ، واقعا" دركت مي كنم».
5- ازفرزندتان نظرخواهي كنيد.وقتي كودكان فكركنند به نظراتشان اهميت داده مي شود ،در گفتگوها و اظهارنظرها مشاركت مي كنند. راجع به تصميمات خانوادگي از فرزندتان نظر بخواهيد.اين تصميمات ممكن است از صرف شام گرفته، تا رفتن به گردش و تفريح دسته جمعي با خانواده باشد.علاقه نشان دادن به نظرات فرزندتان موجب ميشود فرزندتان احساس راحتي بيشتري كرده و نظرات خود را با شما در ميان بگذارد. اگر بتوانيد راجع به رويدادها و مسائل روزانه با فرزندتان خطوط ارتباطي باز (گفتگوي آزاد) برقرار كنيد، او هم به نوبه خود در برابر مسائل جدي به احتمال بيشتري به شما روي مي آورد و نظر شما را جويا مي شود.بسياري از مهارت هايي كه در گفتگو هاي روزمره به كار مي بريد، ممكن است هنگام بحث و مذاكره با يكديگر مفيد واقع گردد.
فنون علمي جهت مشاركت در زندگي فرزندان
1-حداقل روزي 15دقيقه را صرف فعاليت هاي مورد دلخواه فرزندتان نماييد.
كارشناسان تعليم وتربيت معتقدند، انجام كاري مشترك با فرزندان به مدت 15 دقيقه، براي ايجاد يك رابطه ي قوي بين والد و فرزند اهميت اساسي دارد .
در اينجا به چند مورد از فعاليت هاي دلخواه كودكان كه مي توان با آنها مشاركت داشت ،اشاره مي گردد:
- كتاب مورد علاقه ي فرزندتان را با هم بخوانيد.
- به فرزندتان اجازه دهيد غذايي را از ليست غذاها انتخاب كند و سپس آن را با مشاركت هم تهيه كنيد.
- در بازي مورد علاقه فرزندتان شركت نماييد(تعيين قواعد بازي را به عهده او بگذاريد).
- روي يك پروژه هنري يا چيزهايي كه فرزندتان دوست دارد(مثلا"ساخت صنايع دستي )،كار كنيد.
همچنين مي توانيد درباره ي موضوعات مورد علاقه ي فرزندتان گفتگو كنيد.به خاطر داشته باشيد، يك ربع وقت حداقل زماني است به شما پيشنهاد مي شود.چنانچه بتوانيد اوقات بيشتري را صرف گذراندن با فرزندتان نماييد، مسلما" نتايج بهتري دريافت خواهيد كرد.
2- طوري برنامه ريزي كنيد كه حداقل هفته اي يك بار برخي فعاليت هاي خاص را به همراه فرزندتان انجام دهيد. از جمله اين فعاليت ها مي توان به موارد زير اشاره كرد:
- بازديداز يك كتابخانه
- پياده روي
- بازي شطرنج،منچ يا ويدئويي و كامپيوتري
- جست و جو در اينترنت براي شناخت علايق يكديگر
- رفتن به گردش و تفريح از قبيل پارك، زمين بازي يا بستني فروشي
نكته حائز اهميت در اينجا اين است كه شما با فرزندتان تعامل برقرار كرده و اوقاتي را در كنار هم سپري كنيد. پس از گذشت مدت زماني از اجراي اين برنامه ها، ممكن است از اين گونه فعاليت ها چه قدر براي فرزندتان مفيد و با اهميت هستند، دچار شگفتي شويد.
3- سعي كنيد رفتارهاي مناسب فرزندتان را بلافاصله تشخيص داده و مورد تائيد قرار دهيد.براي تثبيت و تداوم رفتار خوب و مناسب فرزندتان تلاش كنيد.مثلا" كاري كنيد فرزندتان بدون اين كه از او خواسته شود ، اتاقش را مرتب و تميزكنديا ظرف ها را بشويد. از رفتارهاي فرزندتان از قبيل بيدار شدن به موقع، كمك به چيدن ميز يا اتمام تكاليف درسيش به صورت ارادي و خودجوش (كه معمولا" مورد قبول شماست) تعريف و تمجيد كنيد. وقتي كاري به نحو مطلوبي انجام مي گيرد، كلمات تشويق آميززيادي مورد استفاده قرار مي گيرد، اما ممكن است همه ي اين كلمات به گوش شما نخورده باشد.نظر به اينكه كودكان معمولا" مي توانند بفهمند چه موقع تلاششان بيش از حد لازم مورد توجه قرار گرفته است،سعي كنيد از كلمات تشويق آميز بجا و مناسب استفاده كنيد:
- شيوه ي عملكردت بسيار عالي بود.
- فكر مي كنم واقعا" استعدادش رو داري.
- مي دونم واقعا" موضوع را درك ميكني.
- واقعا" خوب پيشرفت كردي
- بهت تبريك مي گم.
- خوبه همه جوانب را در نظرگرفتي، اين بهترين شيوه ي تفكر است.
- بهت افتخار مي كنم .
- مي دونستم از عهده ي اين كار بر مي آيي.
- خيلي سريع ياد مي گيري.
- بارك الله،آفرين.
- كارت حرف نداره.
- راه حل خوبيه.
- واقعا" خلاق هستي.
- عجب كاري.
-.....
4- فعاليت هاي فرزندتان را مورد تشويق و حمايت قرار دهيد.به عنوان مثال اگر فرزندتان در يك زمينه ي ورزشي مشغول فعاليت است، تا آنجا كه برايتان مقدور است در بازي ها و تمريناتش شركت كنيد و مانند يك تماشاچي خوب او را تشويق كنيد. از تلاش هاي فيزيكي فرزندتان تعريف كنيد و موفقيت دراين خصوص را به ورزش نسبت دهيد.
5-هنگام صرف وعده هاي غذايي از فرصت استفاده كنيد و به همراه خانواده در جريان اخبار روزانه قرار گيريد و يا در مورد رويدادهاي اخير بحث و گفتگو كنيد. در زندگي سريع كنوني ، مشكل بسياري از خانواده ها نداشتن وقت كافي براي گذراندن ساعاتي در كنار يكديگر است. با اين حال ، اگر خانواده ها برنامه ي خود را طوري تنظيم كنند كه در كنار هم غذا صرف كنند، فرصت زيادي براي تعامل با يكديگر خواهند داشت. توجه داشته باشيد كه موضوع گفتگو راجع به مباحث مثبت باشد. بحث كردن راجع به موضوعات ناراحت كننده اي از قبيل افت تحصيلي و حوادث بد روزنامه ها مناسب اينگونه جلسات نيست. به طور قطع ، روند چنين مذاكراتي نبايد به جنگ و جدال با يكديگر بگذرد. مباحثي كه هنگام صرف غذا مطرح مي گردد، به كودك كمك مي كند تا با انبساط خاطر و مودبانه تبادل نظر كند و ارزش هاي خود را بيان نمايد.چنانچه امكان صرف غذا به همراه خانواده برايتان مقدور نيست، ابتكار به خرج دهيد و از فرصت هاي ديگر زندگي (مثلا" هنگامي كه در اتوبوس نشسته ايد) جهت گفتگو با فرزندتان استفاده كنيد.
چگونه مي توانيد تشخيص دهيد فرزندتان تحت استرس قرار دارد؟
برخي علايم استرس كه در بين كودكان ونوجوانان شايع است مي باشد ، به قرار زير است:
- لجبازي يا تضاد
- كم تحركي
- بدگويي در مورد خود
- بد رفتاري
- تغيير در ظاهر و بهداشت شخصي
- خشم و عصبانيت
- تغيير در شخصيت
- جنگ و مرافعه زياد
- توهين به خواهر يا برادر ها
-يأس و ناكامي
- افت نمرات
- زود گريه افتادن
- عمل نكردن به گفته هاي خود
- عبوس و ترش رو بودن
- درآوردن صداهاي گوناگون ،غرولندكردن،خرخر كردن،خروپف و بچگانه سخن گفتن
- بي عاقگي و بي مسئوليتي نسبت به ديگران
- كاهش انرژي
- تغيير در عادت خوردن(بي اشتهايي يا پر اشتهايي)
- توجه كوتاه مدت
- نوسانات خلقي
- فزون كنشي(بيش فعالي)
راه هاي كاهش استرس
براي كاهش استرس در زندگي كودكان روش هاي بسياري وجود دارد؛از جمله:
- به فرزندتان اجازه دهيد احساسات و نگراني هاي خود را ابراز كند.
- از همان سنين اوليه ، الگو هاي سالم خوردن ، خوابيدن و ورزش كردن را در زندگي فرزندتان پياده كنيد تا جزو عادات هميشگي زندگيش در آيد.
- اجازه دهيد فرزندتان بداند كه شما هم درد، ترس، خشم و غمگيني را تجربه مي كنيد. – به مهارتهاي مقابله اي كه خودتان در برابر استرس به كار مي بريد نظري بيافكنيد.ملاحظه كنيد، آيا خودتان در اين خصوص الگوي مناسبي هستيد يا خير.
- به فرزندتان بياموزيد، حق دارد در برخي مواقع عصباني شود، اما نكته اي حائز اهميت اين است كه چگونه اين عصبانيت به طريق صحيحي بر طرف گردد.
- اهدافي را كه براي فرزندتان تعيين مي كنيد بايد مطابق با توانايي هايش باشد،نه بر اساس انتظارات خودتان.
- به فرزندتان بياموزيد حق دارد عصباني شود،اما بايد اجازه دهد خشمش به شيوه اي مناسب فروكش كند.
- به فرزندتان كمك كنيد خشم خود را به صورت مثبت و بدون خشونت هاي كلامي يا فيزيكي، ابراز نمايد.
- قبل يا بعد از موقعيت استرس زا، فرزندتان را در آغوش بگيريد.
- روزانه زمان خاصي را به خود و فرزندتان اختصاص دهيد.
- به فرزندتان اطمينان دهيد كه توانايي مقابله با مشكلات و چالش هاي جديد را دارد.
- راجع به بهتر شدن موقعيت هاي استرس زا از فرزندتان نظر بخواهيد و درباره ي ايده هايش بحث و گفتگو كنيد. اين نظرات ممكن است هميشه واقع بينانه نباشد، اما اين تمرين به او كمك مي كند تا مهارت هاي حل مسأله را بياموزد.
- به فرزندتان كمك كنيد تا از اشتباهات خود درس بگيرد. هنگامي كه شما يا فرزندتان علائم استرس را تجربه مي كنيد و نمي دانيد چگونه با اين واقعيت ها مقابله كنيد، به پزشك يا روان شناس مراجعه كنيد واز او كمك بخواهيد. شيوه هاي بيان استرس در برزگسالان
علائم زير نشان دهنده ي اين است كه شما تحت استرس هستيد.
- سردرد
- سوء مصرف مواد
- ميل به تنهايي
- احساس كسالت
- عدم پذيرش نصيحت و كمك ديگران
- زود به گريه افتادن
- نوسانات خلقي
- نگراني مداوم
- تغيير در عادات خواب
- تحريك پذيري و زود رنجي
- بي پاسخي نسبت به ديگران ( بي توجهي نسبت به ديگران )
- احساس شكست خوردگي
- بيماري زياد
- ترس و وحشت زدگي
- كاهش انرژي
- تغيير در عادات غذايي ( بي اشتهايي يا پر اشتهايي)
- احساس گيجي و گم گشتگي
- رفتار توهين آميز با ديگران
منبع :
چگونه از آلوده شدن فرزندانمان به اعتياد پيشگيري كنيم
تاليف : سازمان خدمات سلامت رواني و سوء مصرف مواد آمريكا
ترجمه : دكتر رضا رستمي و خديجه شاه محمدي